KİMYASAL TEPKİMELER

Kimyasal vakalar elementlerin birbirleriyle etkileşip elektron alışverişi yapmaları sonucu oluşan olaylardır. Bu olaylar neticesinde bir bileşikteki atomların sayısı, dizilişi, bağ türleri ve cinsleri değişebilir. Dolayısıyla fizyolojik ve kimyasal özellikleri tamamen
değişik başka maddeler meydana gelir. Çevredeki olaylara dikkat edildiğinde binlerce kimyasal olayın olduğu görülür. Örneğin yanma, çürüme ve mayalanma şeklinde vakalar kimyasal olaylardır. Bu kimyasal olayların her biri ayrı ayrı tepkimelerle ifade edilir.

Kimyasal tepkimeler elementlerin simgeleri ve sentetik formülleri kullanılarak kolayca ifade edilebilirler. Tepkimeye giren maddelere ‘girenler’ veya ‘reaktifler’ denir. Eşitliğin sol tarafında gösterilirler. Tepkime sonucu oluşan maddelere ise ‘ürünler’ denir ve eşitliğin sağ tarafında gösterilirler. Eşitlik ise bir ok (—->) ile anlatılır.Dolayısıyla bir reaksiyon genel olarak;

Reaktifler —-> Ürünler

şeklinde ifade edilir.

TEPKİME ÇEŞİTLERİ

Tepkime denklemlerini, tepkimede oluşacak ürünlerin cinslerini tahmin edebilmek ve
denklemleri kolayca denkleştirmek için birtakım tepkime çeşitlerini bilmekte büyük yararlar
vardır. Ayrıca kimyasal hesaplamaların basit yapılabilmesi için de tepkime
çeşitlerinden önemli olanlarını bilmek gerekir.

1-)Yanma (Oksitlenme) Tepkimeleri

Yanma yada oksitlenme oksijen ile tepkimeye girmek demektir. Birçok element ve sentetik O2 ile kolayca tepkimeye girerek yanar ya da oksitlenir. Örneğin C, H2 ve S elementleri sırasıyla CO, CO2, H2O, SO2 ve SO3 bileşiklerini oluşturarak yanarlar. Bu tepkimeler;

  • CH4 + 2 O2 → CO2 + 2 H2O + enerji
  • C2H6 + 7/2 O2 → 2 CO2 + 3 H2O + enerji
  • C6H12O6 + 6 O2 → 6 CO2 + 6 H2O + enerji
  • C2H5OH + 3 O2 → 2 CO2 + 3 H2O + enerji
  • 4 Fe + 3 O2 → 2 Fe2O3 (demirin paslanması)

Bu tepkimelere dikkatli bir şekildebakılırsa her zaman C sayısı kadar CO2, S sayısı kadar SO2 veya SO3, hidrojen atomu sayısının yarısı kadar su oluşmaktadır. Bu konum birçok reaksiyonda bizlere pratiklik sağlamaktadır.

2-)Ayrışma (Analiz) Tepkimeleri

Bir bileşiğin kendisinden daha basit yapılı bileşiklere ya da kendi elementle
ayrıştırılmasına analiz denir. Ayrışma reaksiyonlarının meydana gelebilmesi için enerji gereklidir. Dolayısıyla bu tür tepkimeler endotermiktir.

  • 2NaHCO3 → Na2CO3 + CO2 + H2O
  • C6H12O6 → 2C2H5OH + 2CO2
  • NaOH —>  Na2O + H2O
  • HNO3  —> N2O5 + H2O
  • H3PO4  —>  P2O5 + H2O
  • LiClO3  —>   LiCl + O2
  • NH3 —>  N2 + H2

Ayrıca elektroliz tepkimeleri de bu gruba girer. Örneğin H2O’nun elektrolizi sonucu H2 ve O2 gazları oluşur.


Elektroliz: Bir bileşiğin elektrik enerjisiyle kendi elementlerin ayrıştırılmasına elektroliz denir.

3-)Birleşme (Sentez) Tepkimeleri

Birden fazla element veya bileşiğin kimyasal tepkime sonucunda birleşerek yeni bileşikler meydana gelmesine sentez ismi verilir ve söz konusu tepkimelere de sentez tepkimeleri de denir. Sentez tepkimeleri analiz tepkimelerinin tam tersidir.

4-)Yer Değiştirme Tepkimeleri

Yer değiştirme tepkimeleri elementlerin aktiflikleri ile ilişkilidir. Aktifliği büyük olan elementler aktifliği küçük olan elementler ile yer değiştirirler. Bu tür reaksiyonların bilinebilmesi için elementlerin aktiflik sıralamalarının öğrenilmesi gerekir. Hidrojen atomundan daha kolay elektron veren metallere aktif metal denir. Daha zor elektron veren metallere ise soy ve yarı soy metaller denir. Yarı soy metaller Cu, Hg ve Ag, soy metaller ise Au ve Pt’dir. Soy ve yarı soy metaller dışında kalan diğer metallerin tümü etken metaldir.

  • Çift yer değiştirme tepkimesi, A-B + C-D → A-D + C-B şeklinde gerçekleşen tepkime türü
  • Tekli yer değiştirme tepkimesi, A + B-C → A-C + B şeklinde gerçekleşen tepkime türü
  • Sübstitüsyon, organik kimyada mevcut fonksiyonel grubun yerine başka bir fonksiyonel grubun geçmesini sağlayan tepkime
5-)Metallerin Asitlerle Olan Tepkimeleri

Aktif metaller asitlerle tepkimeye girerek tuz ve H2 gazı oluştururlar.

6-) Yarı Soy Metallerin Asitlerle Olan Tepkimeleri

Yarı soy metaller (Cu, Ag ve Hg) oksijensiz asitlerle tepkime vermezler sadece oksi asitlerden yükseltgen özellik gösteren H2SO4 ve HNO3 ile tepkime verirler sadece bu tepkimelerde H2 gazı açığa çıkmaz zira bu metallerin aktifliği H2 den daha düşüktür.

7-) Soy Metallerin Asitlerle Olan Tepkimeleri

Soy metaller (Au, Pt) hem oksijensiz asitlerle hem de oksi asitlerden yükseltgen özellik gösteren H2SO4 ve HNO3 ile tepkime vermezler. Ancak Au yalnızca kral suyu (3HCl + HNO3) denilen HCl ve HNO3 karışımıyla tepkimeye girer.

8-)Amfoter Metallerin Bazlarla Olan Tepkimeleri

Al, Zn, Cr, Pb ve Sn metalleri hem asitlerle hem de bazlarla tepkimeye girdikleri için bu metallere amfoter metaller adı verilir. Bu metallerin asitlerle olan tepkimeleri daha önceden verildiği için burada sadece bazlarla olan tepkime örnekleri verilecektir.

9-) Nötrleşme Tepkimeleri

Asit-baz tepkimelerine nötrleşme tepkimeleri adı verilir ve bu tepkimeler ekzotermiktir. Bu tepkimelerde ürün olarak genelde tuz ve su oluşur. Genel olarak aşağıdaki şekilde gösterilen bu tip tepkimelerin bazı örnekleri aşağıda verilmiştir.

Posted in Kimya Mühendisliği and tagged , , , , , , , , , , , , , , , .

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir